رمز ارزها (ارز دیجیتال)
هر آنچه که باید در مورد قرارداد هوشمند بدانی
قرارداد هوشمند یکی از ابزارها و فناوریهایی است که در دنیای دیجیتال و تکنولوژیهای نوظهور امروزه به وجود آمده است. این تکنولوژی تاثیرات قابل توجهی بر نحوه اجرای توافقات و معاملات داشته است. هر چه بلاکچین و استفاده از کریپتوکارنسیها پیشرفت بیشتری پیدا میکنند، قراردادهای هوشمند هم به عنوان بخشی از این اکوسیستم بیشتر مورد توجه قرار میگیرند.
قبلاً در مقاله بیتکوین چیست؟ در خصوص این فناوری و امنیت آن توضیح دادیم که اگر مایل باشید میتوانید مطالعه کنید یا ویدیوی آن را ببینید.
اما در این مقاله به این پرسش پاسخ خواهیم داد که “قرارداد هوشمند چیست؟” و به بررسی مزایا، چالشها و کاربردهای آن خواهیم پرداخت.
قرارداد هوشمند چیست؟
قرارداد هوشمند یک برنامه کامپیوتری یا پروتکل است که برای تسهیل، تأیید، یا اجرای خودکار یک توافقنامه طراحی شده است. در این قراردادها شرایط معامله با برنامهنویسی و به صورت کد تعریف میشود و هر زمان که این شرایط اتفاق بیفتد قرارداد اجرایی میشود.
بنابراین برخلاف روشهای سنتی که نیاز به بانکها، بنگاهها یا وکلا و غیره بود، قراردادهای هوشمند بهصورت غیرمتمرکز بر روی شبکههای بلاکچین اجرا میشوند و این امر باعث افزایش امنیت و کاهش هزینهها میشود.
اولین قرارداد هوشمند چه موقع اجرا شد؟
اولین مفهوم قرارداد هوشمند توسط نیک سابو(Nick Szabo)، دانشمند کامپیوتر و رمزنگار، در سال 1994 معرفی شد. هرچند این مفهوم در آن زمان اجرا نشد، اما ایده اصلی او پایهگذار قراردادهای هوشمند در بلاکچین بود.
سابو قرارداد هوشمند را به عنوان پروتکلهای کامپیوتری تعریف کرد که شرایط قرارداد را بهصورت خودکار اجرا میکنند. او از ماشینهای فروش خودکار بهعنوان مثال استفاده کرد؛ به این صورت که وقتی شما پول را وارد ماشین میکنید و دکمهای را فشار میدهید، ماشین بهطور خودکار محصول را تحویل میدهد. ایده سابو این بود که بتوان چنین مکانیسمهایی را برای قراردادهای پیچیدهتر طراحی کرد.
اما اولین قرارداد هوشمند واقعی و عملی در سال 2015 با معرفی بلاکچین اتریوم (Ethereum) توسط ویتالیک بوترین شکل گرفت. اتریوم اولین پلتفرم بلاکچینی بود که بهطور اختصاصی برای اجرای قراردادهای هوشمند طراحی شده بود. توسعهدهندگان در این پلتفرم میتوانستند قراردادهای هوشمند خود را با استفاده از زبان برنامهنویسی Solidity بنویسند و آنها را بر روی بلاکچین اتریوم اجرا کنند.
بنابراین، اگرچه ایده قرارداد هوشمند از دهه 1990 وجود داشته است، اما اجرای واقعی و عملی آن با اتریوم و در سال 2015 آغاز شد.
مزایای قرارداد هوشمند
واضح است که قراردادهای هوشمند مزیتهای نسبت به انواع سنتی آن داشتهاند که باعث شده مورد توجه قرار بگیرند. چند مورد را اینجا ذکر میکنیم:
1. خودکارسازی فرآیندها:
یکی از بزرگترین مزایای قراردادهای هوشمند، خودکارسازی فرآیندها است. اینکه به محض تحقق شرایط معامله قرارداد به صورت خودکار اجرایی میشود و نیاز به انجام کاری از طرف شما نیست.
2. کاهش هزینهها:
همانطور که گفتیم، دیگر نیازی به بنگاهها و دفاتر تنظیم سند و وکلا و غیره نیست. بنابراین بخشی از هزینههای شما کاهش مییابد.
3. افزایش امنیت:
قراردادهای هوشمند بر بستر بلاکچین اجرا میشوند و به همین دلیل در مقابل تغییرات غیر مجاز و حملات هکرها ایمن هستند.
4. شفافیت و اعتماد:
همه تراکنشها و فرآیندهای انجام شده در قرارداد هوشمند قابل پیگیری و شفاف هستند. این شفافیت باعث افزایش اعتماد بین طرفین قرارداد میشود.
5. سرعت بالا:
به محض فراهم شدن شرایط معامله، قرارداد اجرایی میشود و این را مقایسه کنید با قراردادهای سنتی که ممکن است برای اجرایی شدن آنها نیاز به هماهنگیهای متعدد باشد.
چالشهای قرارداد هوشمند
با وجود تمام مزایایی که قراردادهای هوشمند ارائه میدهند، این فناوری هنوز به کمال خود نرسیده و با چالشها و محدودیتهایی نیز روبهرو است. برخی از این چالشها عبارتند از:
1. پیچیدگی کدنویسی:
قراردادهای هوشمند بهصورت کد نوشته میشوند و نیاز به دانش فنی بالایی دارند. این موضوع میتواند استفاده از آنها را برای افرادی که با برنامهنویسی آشنا نیستند، دشوار کند. اگر هم بخواهید از برنامه نویس استفاده کنید، در واقع همان واسطهای که قرار بود حذف شود مجدداً اضافه شده است و هزینه دارد.
2. مشکلات قانونی:
هنوز بسیاری از کشورها و نهادهای قانونی قوانین مشخصی برای قراردادهای هوشمند تدوین نکردهاند. این موضوع میتواند باعث بروز مشکلات حقوقی در صورت بروز اختلاف بین طرفین شود.
3. غیرقابل تغییر بودن:
امنیت بلاکچین قطعا یک مزیت است. اما فرض کنید یک اشتباه ناخواسته در کد قرارداد وجود دارد و دو طرف معامله قصد دارند آن را برطرف کنند. اما یک بار که قرارداد هوشمند بر روی بلاکچین اجرا شود، تغییر یا اصلاح آن بسیار دشوار است. این موضوع میتواند در صورتی که خطایی در قرارداد وجود داشته باشد، مشکلاتی را به همراه داشته باشد.
کاربردهای قرارداد هوشمند
به طبع شرایط معامله بهتر است به گونهای باشد که الگوریتم بتواند تشخیص دهد شرایط محقق شده است یا خیر. چند مثال میزنیم:
پرداخت بهره وام در تاریخ سررسید
در یک قرارداد وام، میتوان شرط کرد که بهمحض رسیدن تاریخ سررسید، بهره و اصل وام بهطور خودکار از حساب وامگیرنده کسر و به حساب وامدهنده واریز شود.
انتقال مالکیت در زنجیره تأمین
در یک زنجیره تأمین، بهمحض ثبت رسید یک محموله در انبار یا مکان مورد نظر (مثلاً با استفاده از GPS یا RFID)، مالکیت کالا بهطور خودکار به خریدار جدید منتقل شود.
توزیع حقالزحمه به نویسندگان و هنرمندان
در یک قرارداد حقتالیف، میتوان شرط کرد که هر بار که یک محتوای دیجیتال (مانند موسیقی یا کتاب الکترونیک) خریداری یا دانلود میشود، درصد معینی از مبلغ بهطور خودکار به حساب نویسنده یا هنرمند واریز شود.
سیستمهای رأیگیری
قراردادهای هوشمند میتوانند در سیستمهای رأیگیری الکترونیکی نیز به کار روند. این سیستمها به دلیل شفافیت و امنیت بالای قراردادهای هوشمند میتوانند از تقلب و دستکاری در نتایج رأیگیری جلوگیری کنند.
اما جمع بندی
به عنوان جمعبندی میتوان این را گفت که قراردادهای هوشمند ابزارهای بسیار کاربردی هستند که این توانایی را دارند تا حوزه معاملات را دستخوش تغییرات بزرگی کنند. اما به هر حال در ابتدای راه هستند هنوز تا فراگیر شدن فاصله دارند. باید منتظر تکامل این فناوری در گذر زمان باشیم.
